Naar de inhoud
Altijd Opgewonden
Instellingen

Les · Niveau 3 · Service

Schellak en oplosmiddelen

Waarom anker en onrust maar kort in alcohol mogen, en hoe je veilig met wasbenzine en IPA werkt.

BronBijgewerkt 28 okt 2026

Nagekeken aan de hand van de bronnen onderaan deze pagina.

Doel

Je weet welke onderdelen met schellak vastzitten, welk oplosmiddel schellak aantast en hoe je daar bij het reinigen rekening mee houdt.

Theorie

Schellak houdt de stenen op hun plek

De  (pallet stones / pallet jewels)BegripankerstenenEngels: pallet stones / pallet jewelsRobijnen op het anker (ingang en uitgang) die het ankerrad raken. Vastgezet met schellak.Meer in begrippen → en de  (impulse jewel / roller jewel)Begripimpulssteen (ellips)Engels: impulse jewel / roller jewelSteentje op de impulsschijf dat in de vork van het anker valt.Meer in begrippen → zitten vast met  (shellac)BegripschellakEngels: shellacHars waarmee stenen vastzitten; lost op in alcohol.Meer in begrippen →.

Alcohol wel, wasbenzine niet

Schellak lost op in alcohol (IPA), maar niet in wasbenzine. Lost de schellak op, dan komen de stenen los.

  • Wasbenzine ontvet en laat de schellak heel.
  • IPA gebruik je om na te spoelen en te drogen.

Daarom gaan het  (pallet fork (lever))BegripankerEngels: pallet fork (lever)Wipt heen en weer, vergrendelt het ankerrad en geeft de impuls door aan de onrust.Meer in begrippen → en de  (balance (wheel))BegriponrustEngels: balance (wheel)Slingerend wiel dat samen met de spiraal het ritme bepaalt.Meer in begrippen → hooguit ±30 seconden in alcohol, en verwarm je ze niet. Of je reinigt ze alleen in wasbenzine.

Veilig werken met oplosmiddelen

Praktijk

Bij Een uurwerk met de hand reinigen pas je dit toe: anker en onrust gaan alleen in wasbenzine, of hooguit ±30 seconden in IPA.

Klaar als

  • Je kunt uitleggen waarom anker en onrust hooguit ±30 seconden in alcohol mogen, en welk oplosmiddel schellak niet aantast.

Test jezelf

Denk eerst zelf na, klap dan het antwoord open.

  1. 1.Waarin lost schellak op?

    • In wasbenzine.
    • In alcohol (IPA).
    • In allebei.
    Antwoord

    In alcohol (IPA).

  2. 2.Welke onderdelen zitten vast met schellak?

    Antwoord

    De ankerstenen en de impulssteen.

  3. 3.Hoe lang mogen anker en onrust hooguit in alcohol?

    Antwoord

    Hooguit ±30 seconden, en zonder ze te verwarmen. Of je reinigt ze alleen in wasbenzine.

Volgende stap

Stappenplan · ServicebeurtEen uurwerk met de hand reinigen

Bronnen

Meer