Doel
Je weet wat het grote, getande wiel op een uurwerk is, wat het verschil is tussen drijfveer en spiraal, en hoe lang verschillende uurwerken lopen op een volle veer.
Theorie
Het grote, dikke tandwiel
Het grote, getande trommeltje dat je op elk uurwerk meteen ziet, is het (barrel)BegripveerhuisEngels: barrelGetande trommel met de drijfveer erin; drijft het raderwerk aan.Meer in begrippen →. Daarin zit de opgerolde (mainspring)BegripdrijfveerEngels: mainspringOpgerolde veer in het veerhuis; de energiebron van het uurwerk.Meer in begrippen →. Die veer bepaalt de (power reserve)BegripgangreserveEngels: power reserveHoe lang een volledig opgewonden uurwerk loopt.Meer in begrippen →: hoe lang het uurwerk loopt op een volle veer.
Drijfveer en spiraal zijn twee verschillende veren
- De drijfveer slaat energie op, genoeg voor uren.
- De (hairspring / balance spring)Begripspiraal (spiraalveer)Engels: hairspring / balance springDunne veer die de onrust steeds terugbrengt naar zijn middenstand. Nooit aanraken.Meer in begrippen → bepaalt hoe lang één slingering van de (balance (wheel))BegriponrustEngels: balance (wheel)Slingerend wiel dat samen met de spiraal het ritme bepaalt.Meer in begrippen → duurt.
Hoe de veer het uurwerk aandrijft
De tanden van het veerhuis drijven het (centre wheel)BegripmiddenwielEngels: centre wheelDraait één keer per uur rond; draagt via de minuutrijder de minutenwijzer.Meer in begrippen → aan. De as van het veerhuis zit vast aan het (ratchet wheel)BegrippalradEngels: ratchet wheelWiel op de veerhuisas; wordt via het kroonrad opgewonden.Meer in begrippen →. Via dat palrad wind je de veer op.
Gangreserve per kaliber
- Sea-Gull ST36 (ST3600): de bronnen spreken elkaar tegen. Rotate Watches noemt meer dan 40 uur, Grail Watch 46–50 uur.
- Felsa 465N: ongeveer 38 uur.
- Hamilton H-10: 80 uur.
De amplitude daalt als de veer afloopt
Hoe verder de veer afloopt, hoe lager de (amplitude)BegripamplitudeEngels: amplitudeHoe ver de onrust uitzwaait, in graden. Een maat voor de gezondheid van het uurwerk.Meer in begrippen →: de onrust zwaait minder ver uit.
Moderne veren kunnen “zetten”
Moderne veerlegeringen zoals Nivaflex (sinds eind jaren 50) breken zelden. Ze kunnen wel zetten: de veer verliest dan kracht. Je ziet dat aan een lage amplitude, ook na een schone servicebeurt. Dan moet de veer vervangen worden. Dit deel is nog niet volledig nagekeken.
Praktijk
Hoe lang een ST36 echt loopt, stel je zelf vast met De gangreserve testen. Dan weet je welke opgave klopt voor dat exemplaar.