Doel
Je kunt uitleggen waarom een (balance (wheel))BegriponrustEngels: balance (wheel)Slingerend wiel dat samen met de spiraal het ritme bepaalt.Meer in begrippen → vanzelf begint te slingeren zodra hij in het uurwerk ligt, en wat het betekent als een uurwerk “in slag” is.
Theorie
Wat je zag bij de ST36
Toen je bij het monteren van de Sea-Gull ST36 (ST3600) de onrust plaatste, begon die meteen te tikken. Het leek alsof hij nergens verbinding mee maakte. Dat is geen toeval: het volgt uit hoe de (lever escapement)Begripankergang (echappement)Engels: lever escapementAnkerrad + anker: deelt de energie op in tikken en houdt de onrust in beweging.Meer in begrippen → werkt.
De uitgangspositie
Op het moment dat je de onrust plaatst, staat alles al klaar:
- Er staat nog restspanning op de (mainspring)BegripdrijfveerEngels: mainspringOpgerolde veer in het veerhuis; de energiebron van het uurwerk.Meer in begrippen →.
- Het (going train)BegripraderwerkEngels: going trainWielen tussen veerhuis en ankerrad die de energie doorgeven.Meer in begrippen → duwt het (escape wheel)BegripankerradEngels: escape wheelLaatste wiel van het raderwerk; geeft impuls via de ankerstenen.Meer in begrippen → tegen een van de (pallet stones / pallet jewels)BegripankerstenenEngels: pallet stones / pallet jewelsRobijnen op het anker (ingang en uitgang) die het ankerrad raken. Vastgezet met schellak.Meer in begrippen →.
- Het (pallet fork (lever))BegripankerEngels: pallet fork (lever)Wipt heen en weer, vergrendelt het ankerrad en geeft de impuls door aan de onrust.Meer in begrippen → ligt tegen een (banking pin)BegripbegrenzingspenEngels: banking pinPen (of wand) die de uitslag van het anker begrenst.Meer in begrippen →.
De verbinding
Onder de onrust zit een (roller table)BegripimpulsschijfEngels: roller tableSchijfje op de onrustas dat de impulssteen draagt.Meer in begrippen → met een (impulse jewel / roller jewel)Begripimpulssteen (ellips)Engels: impulse jewel / roller jewelSteentje op de impulsschijf dat in de vork van het anker valt.Meer in begrippen → erop. Als je de onrust plaatst, valt die steen in de vork van het anker.
De start
Het kleine zwaaitje dat de onrust bij het plaatsen maakt, is genoeg:
- De impulssteen duwt het anker om, en het ankerrad komt vrij.
- Het ankerrad geeft via het schuine impulsvlak van de ankersteen een duw terug.
- Die duw gaat via de vork naar de onrust.
- Dat herhaalt zich bij elke slingering.
Waarom het los voelde
De ankergang van de ST36 is een vrije ankergang. De onrust zwaait het grootste deel van zijn boog zonder contact. Alleen rond het midden raakt hij het anker even.
Wat de spiraal doet, en wat niet
De (hairspring / balance spring)Begripspiraal (spiraalveer)Engels: hairspring / balance springDunne veer die de onrust steeds terugbrengt naar zijn middenstand. Nooit aanraken.Meer in begrippen → brengt de onrust steeds terug naar zijn middenstand. Het anker brengt hij niet terug. Het anker wordt omgezet door de impulssteen. Daarna trekt het ankerrad het anker tegen de begrenzing: dat heet (draw)BegriptrekkingEngels: drawKracht die het anker na de ontgrendeling tegen de begrenzing trekt.Meer in begrippen →.
In slag
In rust moet de impulssteen precies in het midden staan. Dan is het uurwerk (in beat)Begripin slagEngels: in beatDe impulssteen staat in rust midden tussen de begrenzingen; tik en tak zijn gelijk.Meer in begrippen →. Staat hij scheef, dan klinken tik en tak ongelijk. Dat heet een (beat error)BegripslagfoutEngels: beat errorTijdsverschil tussen tik en tak in ms. Groot = niet in slag.Meer in begrippen →.
Tikken tellen
Elke tik is een halve slingering, ook wel een alternantie genoemd. Het aantal halve slingeringen per uur geef je op in (vph / bph)BegripA/h (alternanties per uur)Engels: vph / bphAantal halve slingeringen per uur; 18.000 A/h = 2,5 Hz.Meer in begrippen →. Zo hangen tikken en (frequency)BegripfrequentieEngels: frequencyVolledige slingeringen per seconde in Hz (A/h ÷ 7200).Meer in begrippen → samen:
| A/h | Tikken per seconde | Frequentie |
|---|---|---|
| 18.000 | 5 | 2,5 Hz |
| 21.600 | 6 | 3 Hz |
| 28.800 | 8 | 4 Hz |